Τέντα στην Καλαβασό, ένας τόπος γεμάτος ομορφιά, ένας λόφος γεμάτος ιστορία.

Σε απόσταση 2,5 χλμ από το χωριό Καλαβασός εκτείνεται η κοιλάδα του Βασιλικού. Στη δυτική πλευρά της κοιλάδας υψώνεται ο λόφος της Τέντας που, σύμφωνα με την παράδοση, ονομάστηκε έτσι επειδή σε αυτό το σημείο έστησε τη σκηνή της η Αγία Ελένη το 327 μ.Χ. όταν επέστρεψε από την Ιερουσαλήμ φέροντας μαζί της τον Σταυρό της Σταύρωσης. Ο λόφος βρίσκεται σε στρατηγικό σημείο, πάνω στο δρόμο που ενώνει το όρος Τρόοδος με τη θάλασσα αλλά και στην οδό που τρέχει παράλληλα προς τη νότια ακτή του νησιού. Έχει πανοραμική θέα σε ολόκληρη την κοιλάδα και βρίσκεται κοντά στον ποταμό Βασιλικό, σε σημείο όπου μπορεί κανείς να τον διασχίσει με σχετική ευκολία. Βρίσκεται δε κοντά σε πηγές φυσικού πλούτου (κοιτάσματα γύψου, λατομείο ασβεστόλιθου, κόκκινη ώχρα) και έχει φυσική οχύρωση. Για όλους αυτούς τους λόγους ήταν ιδανικός χώρος για τη δημιουργία αρχαίου οικισμού.

Στην κορυφή του λόφου έχουν εντοπιστεί τα ερείπια ενός οικισμού που χρονολογείται την Προκεραμική Νεολιθική περίοδο (7500 π.Χ. - 5200 π.Χ.). Ο οικισμός οριζόταν από έναν εξωτερικό περίβολο που ίσως είχε και το ρόλο αμυντικού τείχους. Όλες οι οικίες ήταν καμπυλόγραμμες ή και κυκλικές με στέγες κυρίως σαμαρωτές αλλά και επίπεδες. Βρέθηκαν κτίσματα διαφόρων μεγεθών που χρησίμευαν ως οικίες, αποθήκες, εργαστήρια ή βοηθητικά κτίρια. Γενικά ο οικισμός ήταν πυκνά χτισμένος˙ υπολογίζεται ότι περιελάμβανε περίπου 40-45 κτίρια.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το κτίριο 11 όπου βρέθηκε τοιχογραφία από κόκκινη ώχρα που εικονίζει ανθρώπινη μορφή με υψωμένα χέρια. Πρόκειται για το αρχαιότερο δείγμα ζωγραφικής σε τοίχο στην Κύπρο. Τα κτίρια σώζονται σε ύψος ως και 1,5 μέτρου ενώ διατηρούνται και οι κλίμακες που οδηγούσαν στους άνω ορόφους. Στον οικισμό βρέθηκαν επίσης και 18 ταφές. Υπολογίζεται ότι ο μέγιστος πληθυσμός του ήταν 150 άτομα. Ο οικισμός της Τέντας εγκαταλείφθηκε ξαφνικά στο τέλος της 6ης χιλιετίας για να ξανακατοικηθεί κατά την Κεραμική Νεολιθική περίοδο (4500 πΧ).

 

Σήμερα ο χώρος είναι ανοιχτός για το κοινό. Οι ώρες λειτουργίας του είναι Δευτέρα – Παρασκευή, 08.30 - 16.00 για την περίοδο 16 Σεπτεμβρίου - 15 Απριλίου και 09:30 - 17:00 για την περίοδο 16 Απριλίου - 15 Σεπτεμβρίου. Τα Σαββατοκύριακα και τις δημόσιες αργίες ο χώρος είναι κλειστός. Το εισιτήριο κοστίζει 2,50 €, ενώ υπάρχουν ειδικές τιμές για ομάδες επισκεπτών ή σύνολο ημερών. Δυστυχώς ο χώρος δεν είναι προσβάσιμος σε Α.Μ.Ε.Α.