Παναγιά της Ασίνου, ένας βυζαντινός ναός με πολύ σημαντικές τοιχογραφίες, μνημείο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς .

Η εκκλησία της Παναγιάς της Ασίνου είναι χτισμένη στα βόρεια της οροσειράς του Τροόδους, στις όχθες ενός μικρού χειμάρρου κοντά στο χωριό Νικητάρι. Είναι γνωστή με το όνομα Ασίνου επειδή βρισκόταν κοντά στον συνοικισμό Ασίνη όπου εγκαταστάθηκαν Έλληνες μέτοικοι από την Ασίνη της Αργολίδας. Το πραγματικό της όνομα όμως είναι Παναγιά Φορβιώτισσα, καθώς αποτελεί το καθολικό της Μονής των Φορβίων, όνομα που προήρθε από το φαρμακευτικό φυτό εφόρβιο που φυτρώνει στην περιοχή.

Η Μονή ιδρύθηκε το 1099 από τον μάγιστρο Nικηφόρο Iσχύριο που κατόπιν έγινε μοναχός. Την ίδια χρονιά ξεκίνησε και η οικοδόμηση της Εκκλησίας της Παναγίας. Ανήκει στον κοινό για την Κύπρο τύπο του μονόκλιτου καμαροσκέπαστου ναού. Το δεύτερο μισό του 12ου αι. προστέθηκε στο κτίσμα νάρθηκας με αψιδωτούς πλαϊνούς τοίχους, ενώ η καμαρωτή στέγη ενισχύθηκε με δεύτερο στρώμα κεραμιδιών.

Ιδιαιτέρως σημαντικός είναι ο ναός για τις τοιχογραφίες του, οι οποίες ανήκουν σε διάφορες χρονικές περιόδους και μαρτυρούν επιδράσεις από ποικίλα καλλιτεχνικά ρεύματα και εποχές. Οι παλαιότερες αγιογραφίες χρονολογούνται το 1105/6. Απεικονίζονται η Ανάληψη στο ανατολικό τμήμα της καμάρας, η Μετάληψη των Αποστόλων και οι Πατέρες της εκκλησίας στον ημικυκλικό τοίχο της αψίδας, ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου και η Μετάληψη της οσίας Μαρίας της Αιγύπτιας στα βόρεια και τα νότια της αψίδας. Ο νάρθηκας διακοσμήθηκε με τοιχογραφίες λίγο μετά την οικοδόμησή του κατά το δεύτερο μισό του 12ου αιώνα και σε δεύτερη φάση στα 1332/3, οπότε και παρουσιάζει έντονες φράγκικες επιδράσεις. Οι συγκεκριμένες τοιχογραφίες περιλαμβάνουν τη μεγάλη σύνθεση της Δευτέρας Παρουσίας, που απλώνεται στους θόλους, τη βόρεια αψίδα και τα πάνω τμήματα του δυτικού τοίχου, ενώ πιο χαμηλά παριστάνονται ιστάμενοι Άγιοι, ο Χριστός και η Παναγία.

Στο εικονογραφικό πρόγραμμα του νάρθηκα ξεχωρίζει ιδιαίτερα η απεικόνιση μεγάλου αριθμού δωρητών. Εδώ διακρίνεται γυναίκα δωρητής να φορά μακρύ μαύρο πέπλο. Πρόκειται για τύπο ενδύματος που εισήχθη στην Kύπρο από Σύριους πρόσφυγες δυτικοευρωπαϊκής καταγωγής μετά την πτώση της Άκκρας το 1291. Μέρος των τοιχογραφιών καλύφθηκε μεταγενέστερα με τοιχογραφίες του 14ου αιώνα, όπως η τοιχογραφία του Αγίου Γεωργίου, έφιππου, στη νότια αψίδα του νάρθηκα. Αξιοσημείωτη είναι η στρογγυλή ασπίδα του αγίου, που είναι διακοσμημένη με μισοφέγγαρο και σταυρό σε έναστρο ουρανό. Στην Παναγία της Ασίνου σώζονται και μερικές μεταγενέστερες τοιχογραφίες που χρονολογούνται στον 17ο αιώνα.

Οι μεγάλου ιστορικού και καλλιτεχνικού ενδιαφέροντος τοιχογραφίες του ναού έγιναν αιτία να ενταχθεί το 1985 στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Σήμερα η Παναγία της Ασίνου δε λειτουργείται. Είναι όμως ανοιχτή για το κοινό με ελεύθερη είσοδο Δευτέρα ως Σάββατο 9.30-16.30 (το χειμώνα ως τις 17.00), και τις αργίες 10.00-16.00. Το τηλέφωνο επικοινωνίας είναι 22852922. Ο χώρος είναι προσβάσιμος και σε ΑΜΕΑ.