Ένα χωριό, του οποίου η μεγαλύτερη έκταση του βρίσκεται εντός της «νεκρής ζώνης» και που όμως οι κάτοικοι του δεν το εγκατέλειψαν. Ένα ακριτικό χωριό που παρά τις οποιεσδήποτε δυσκολίες, κατόρθωσε να αναπτυχθεί σε μια σύγχρονη κοινότητα της επαρχίας Λευκωσίας.

Μάμμαρι

Το Μάμμαρι συνορεύει στα νότια με την Κοκκινοτριμιθιά, στα δυτικά με τη Δένεια και στα ανατολικά με τον κατεχόμενο Γερόλακκο. Ως οικισμός παρουσιάζεται ήδη από τα Μεσαιωνικά χρόνια όπου υφίστατο ως φέουδο. Την ονομασία του δε την οφείλει στο επώνυμο της οικογένειας των ευγενών που το κατείχαν κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Παρόλα αυτά ως οικισμός παρουσιάζεται να προϋπήρχε από αρχαιοτάτους χρόνους. Σύμφωνα με αρχαιολογικές ανασκαφές κατά μήκος της κοιλάδας του ποταμού Οβγού είχαν αναπτυχθεί αρκετοί αρχαίοι οικισμοί, οι οποίοι όμως δεν έχουν ακόμη μελετηθεί επαρκώς. Πάντως στην περιοχή του Μάμμαρι έχουν ανευρεθεί λαξευμένες σπηλιές, οι οποίες πιστεύεται πως είχαν χρησιμοποιηθεί ως χώροι λατρείας των Χριστιανών, κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας. Μέσα σε μια από τις κατακόμβες που είναι γνωστή ως «Τζιούρι» βρέθηκαν επτά λαξευτοί πέτρινοι τάφοι , κάτι που υποδηλώνει πως ο συγκεκριμένος χώρος χρησιμοποιείτο και ως νεκροταφείο.

Παλαιά Εκκλησία Αγίου Γεωργίου στο Μάμμαρι

Παλαιά Εκκλησία Αγίου Γεωργίου

Ο πολιούχος άγιος της κοινότητας θεωρείται ο Άγιος Γέωργιος. Δυο εκκλησίες είναι αφιερωμένες σε αυτόν, η μια είναι κτισμένη το 1870 σε ρυθμό βασιλικής με απλοποιημένα χαρακτηριστικά της γοτθικής αρχιτεκτονικής και μια μεγαλύτερη που κτίστηκε μόλις το 2008. Σε απόσταση περίπου 500 μέτρων νοτιανατολικά από τις δυο εκκλησίες βρίσκεται αγίασμα του Αγίου. Στον περίβολο της παλαιάς εκκλησίας του Αγίου Γεώργιου βρίσκεται ο τάφος του ήρωα του απελευθερωτικού αγώνα του 1955, Σάββα Ροτσίδη. Ανδριάντας του τελευταίου πεσόντος ήρωα της ΕΟΚΑ κοσμεί το κέντρο του χωριού. Ο Σάββας Ροτσίδης σκοτώθηκε τον Νοέμβριο του 1958, κατόπιν ενέδρας των Άγγλων στρατιωτών, σε ηλικία 22 ετών.

Ανδριάντας Σάββα Ροτσίδη Μάμμαρι

Αξίζει να αναφερθεί πως η παλαιά εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, όπως και το καμπαναριό της, είναι κτισμένα με μαμμαρίτικη πουρόπετρα. Στην περιοχή Μάμμαρι – Γερόλακκου λειτουργούσαν παλαιότερα τα πολύ γνωστά λατομεία πέτρας (πουρόπετρας). Πολλά σπίτια, εκκλησίες και καμπαναριά της επαρχίας Λευκωσίας έχουν κτιστεί με την πουρόπετρα από το Μάμμαρι. Πολύ γνωστό αποτέλεσε το λατομείο Βούναρος, στα δυτικά του χωριού, που λειτούργησε μέχρι και τη δεκαετία του ’70. Σήμερα το συγκεκριμένο λατομείο έχει ενταχθεί στο πρόγραμμα «Natura 2000», εξαιτίας των νυκτερίδων που φιλοξενεί.

Μάμμαρι - Πουρόπετρα

Και ενώ το Μάμμαρι έχει αναπτυχθεί σε ένα σύγχρονο οικισμό με μοντέρνας αρχιτεκτονικής κτίρια, σε ένα μεγάλο κοίλωμα βρίσκεται ο παλαιός οικισμός με παλαιά πλινθόκτιστα σπίτια κτισμένα σύμφωνα με τη αρχιτεκτονική ενός παραδοσιακού κυπριακού αγροτόσπιτου. Το σύγχρονο με το παλαιό συνθέτουν την εικόνα της κοινότητας, μιας κοινότητας που έχει βιώσει και εξακολουθεί να βιώνει τις συνέπειες της τουρκικής εισβολής. Το Μάμμαρι μέσα από δράσεις και δραστηριότητες των ίδιων των κατοίκων του χωριού, επιχειρεί να δώσει κίνητρα στους νέους για να παραμείνουν στο χωριό και να τους βοηθήσει να σχεδιάσουν ένα καλύτερο μέλλον.

Πλινθόκτιστα σπίτια στο Μάμμαρι