Το Αββαείο του Πέλλα Παΐς βρίσκεται στο ομώνυμο χωριό της επαρχίας Κερύνειας. Κτισμένο στην πλαγιά του Πενταδαχτύλου αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα σωζόμενα μνημεία της μεσαιωνικής εποχής στην Κύπρο, αλλά παράλληλα και το μοναδικό δείγμα μοναστηριού γοτθικής αρχιτεκτονικής που διασώζεται στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου.

Αββαείο του Πέλλα Πάις στο Πέλλα Πάις

Το όνομα Πέλλα Παΐς προέρχεται από τη γαλλική ονομασία «Abbaye de la paix» που σημαίνει «Το μοναστήρι της Ειρήνης», ενώ στα πρώτα χρόνια λειτουργίας του έφερε και την ονομασία «Επισκοπιά», που υποδήλωνε πιθανότητα το κτίσιμο του αββαείου στα κατάλοιπα της κατοικίας του Ορθόδοξου επισκόπου της Κερύνειας (Επισκοπή). Ιδρύθηκε στις αρχές της Φραγκοκρατίας, γύρω στο 1200μ.Χ., την περίοδο που βασιλιάς του μεσαιωνικού βασιλείου της Κερύνειας ήταν ο Αμάλριχος, από μοναχούς του τάγματος του Αγίου Αυγουστίνου που ήρθαν από την Παλαιστίνη, μετά την πτώση της Ιερουσαλήμ από τους Άραβες. Το μοναστήρι γνώρισε ιδιαίτερη άνθιση κατά την περίοδο της βασιλείας του Ούγου Γ’, ο οποίος είχε παραχωρήσει στους μοναχούς πολλά προνόμια. Σύντομα το αββαείο απέκτησε πολύ πλούτο και φήμη, με πολλές γενναιόδωρες εισφορές και δωρεές να γίνονται προς αυτό, από διάφορους προύχοντες του νησιού. Σταδιακά γύρω από το μοναστήρι κτίστηκε και το ομώνυμο χωριό.

Η παρακμή του αββαείου επήλθε κατά τα τέλη της βενετικής κυριαρχίας , όπου το μοναστήρι σταμάτησε πλέον να λειτουργεί, για να οδηγηθεί τελικά στην ερήμωση. Το οριστικό τέλος ήρθε με την εισβολή στην Κύπρο από τους Οθωμανούς Τούρκους το 1570. Ο ναός του μοναστηριού παραχωρήθηκε στους Ορθόδοξους Χριστιανούς, οι οποίοι τον λειτουργούσαν μέχρι και την τουρκική εισβολή του 1974.

Αββαείο του Πέλλα Πάις στο Πέλλα Πάις

Το μοναστήρι του Πέλλα Παΐς , όπως πρωτοαναφέρθηκε, αποτελεί ένα από τα πιο αξιόλογα οικοδομήματα της γοτθικής αρχιτεκτονικής. Η είσοδος του αββαείου, που πλέον δεν διασώζεται, βρισκόταν στη δυτική πλευρά του και αποτελούσε ένα κομψοτέχνημα, καθώς ήταν αψιδωτή και διακοσμημένη με γλυπτές παραστάσεις. Η είσοδος οδηγεί στο προαύλιο, όπου απέναντι βρίσκεται ο ναός, αφιερωμένος στην Παναγία την Ασπροφορούσα, πιθανότατα από τους μοναχούς του αββαείου που φορούσαν άσπρα ρούχα. Αποτελεί κτίσμα του 13ου αιώνα και αποτελεί το αρχαιότερο σωζόμενο οικοδόμημα του αββαείου. Ο ναός είναι τρίκλιτος. Εντύπωση προκαλούν οι αψίδες στο εσωτερικό του ναού, οι οποίες καταλήγουν στους κίονες που υποβαστάζουν τις στέγες των κλιτών. Το ιερό είναι τετραγωνισμένο και υπάρχουν δυο κλίτη. Κάποιες μικρές αλλαγές έγιναν στην εκκλησία, στην περίοδο που μετατράπηκε σε ορθόδοξο ναό, διατηρώντας όμως στο μεγαλύτερο μέρος του την αρχική του μορφή.

Αββαείο του Πέλλα Πάις στο Πέλλα Πάις

Βόρεια του ναού βρίσκονται τα διάφορα μοναστηριακά κτίσματα, γύρω από ένα περιστύλιο του 14ου αιώνα. Το κτίριο είναι διακοσμημένο με γλυπτική διακόσμηση, που περιλαμβάνει ανθρώπινες μορφές και μορφές ζώων. Στη βορειοδυτική γωνιά του περιστυλίου συναντάται μια μαρμάρινη λεκάνη μέσα στην οποία βρίσκεται μια μαρμάρινη σκαλισμένη σαρκοφάγος του 2ου αιώνα μ.Χ. Βόρεια του περιστυλίου βρίσκεται η τραπεζαρία, ένας μεγαλοπρεπής ορθογώνιος χώρος που αποτελείται από έξι σταυροθόλια. Στους τοίχους της τραπεζαρίας διατηρούνται ακόμη τα ίχνη των θρανίων, όπου κάθονταν οι μοναχοί για να φάνε. Μάλιστα ένα κάθισμα παρουσιάζεται να είναι ψηλότερα από τα άλλα και φαίνεται ότι εκεί ήταν η θέση του ηγουμένου

Αββαείο του Πέλλα Πάις στο Πέλλα Πάις

Στα ανατολικά του περιστυλίου βρίσκονται άλλες αίθουσες όπως το εργαστήριο, το μέρος δηλαδή όπου εργαζόταν η κοινότητα του μοναστηριού, το συνοδικό  όπου υπήρχαν λίθινα τραπέζια κατά μήκος των τοίχων για να πραγματοποιούνται οι διάφορες συσκέψεις και τέλος οι κοιτώνες, που επρόκειτο για ένα μεγαλοπρεπές κτίριο, από το οποίο διασώθηκε μόνο ο δυτικός του τοίχος, χωρισμένος σε επτά δωμάτια.

Στα δυτικά του περιστυλίου υπήρχε αυλή που εξυπηρετούσε τις ανάγκες του μαγειρείου, το οποίο βρισκόταν στο δυτικό άκρο της βόρειας πλευράς του οικοδομήματος. Μεταξύ της τραπεζαρίας και του μαγειρείου υπήρχαν αποχωρητήρια, αλλά και μια υπόγεια κρύπτη, μέσα στην οποία αποθηκεύονταν τα προϊόντα των κτημάτων του μοναστηριού.

Αββαείο του Πέλλα Πάις στο Πέλλα Πάις

Το Αββαείο του Πέλλα Παΐς, κτισμένο πάνω σε ένα φυσικό βραχώδη γκρεμό, αποτελεί αναμφισβήτητα ένα από τα σημαντικότερα και ομορφότερα αρχαιολογικά μνημεία της Κύπρου. Δυστυχώς με την τουρκική εισβολή του 1974, το συγκεκριμένο κομψοτέχνημα, όπως και τόσα άλλα μνημεία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, αφέθηκε στη φθορά του χρόνου.

Αββαείο του Πέλλα Πάις στο Πέλλα Πάις