Ο Ασκάς με τα λιθόστρωτα δρομάκια και την αμφιθεατρική τοποθέτηση των οικοδομημάτων του αποτελεί ένα από τα γραφικότερα χωριά της Κύπρου που αναδεικνύει την κυπριακή παραδοσιακή αρχιτεκτονική των σπιτιών και θέλγει τους ορεινούς παραθεριστές.

Πρόκειται για ένα πανέμορφο χωριό της επαρχίας Λευκωσίας που εδράζεται στη γεωγραφική περιφέρεια της Πιτσιλιάς. Ο Ασκάς βρίσκεται κτισμένος σε υψόμετρο 900 μέτρων, 2 χιλιόμετρα δυτικά του χωριού Παλαιχώρι.

Στον Ασκά καλλιεργούνται αμπέλια, λαχανικά, αμυγδαλιές, ελιές, φουντουκιές αλλά και πατάτες. Στο φυσικό τοπίο του χωριού εντάσσονται οι λιγοστές κοιλάδες και οι ήπιες πλαγιές όπου ευδοκιμούν οι καλλιέργειες. Η μέση βροχόπτωση στο χωριό ξεπερνά τον μέσο όρο όμβρησης σε ετήσια βάση για την Κύπρο (800 χιλιοστόμετρα). Το χωριό, επίσης, φημίζεται για το χοιρομέρι του αλλά και την εκτροφή κατσικών.

Ο πληθυσμός του Ασκά σημείωσε αρκετές αυξομειώσεις τα τελευταία 120 χρόνια με τον πληθυσμό να φτάνει τα 402 άτομα το 1978. Η αστυφιλία δεν άφησε ανεπηρέαστη την κοινότητα με τον πληθυσμό να φτάνει μόλις τα 170 άτομα σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2011.

Τα γραφικά ιδιότυπα λιθόστρωτα δρομάκια και τα πυκνοκατοικημένα σπιτάκια του χωριού δημιουργούν μια κυπριακή παραδοσιακή αίσθηση στην κοινότητα. Τα δρομάκια είναι κατάμεστα από πιθάρια, στοιχείο το οποίο μαρτυρεί την άφθονη παραγωγή κρασιού στο παρελθόν. Τα παλαιότερα σπίτια είναι κτισμένα από ντόπια υλικά: πέτρα, ξύλο από πεύκο αλλά και χώμα. Οι κεραμιδένιες στέγες είναι καμωμένες στην κοινότητα.

Το όνομα του χωριού εικάζεται ότι προέρχεται από το όνομα του λουζινιανο-ενετικού φέουδου με το όνομα Άστα, όπως εμφανίζεται σε ενετικούς χάρτης, ενώ ο ντε Μας Λατρί το ονομάζει ως Ascha.

Όσον αφορά στην εμφάνιση του χωριού, κανένας δεν μπορεί να την τοποθετήσει επασφαλώς στον χρόνο. Η μοναδική μαρτυρία που είναι δυνατό να μας παρέχει πληροφορίες τουλάχιστον από πότε υπήρχε ο Ασκάς, είναι το μετωπίδι της εσωτερικής πόρτας στο σπίτι του Θεοφάνη το οποίο παλαιότερα ήταν καλυμμένο με πηλό. Όταν κάποτε κάποιος ακούμπησε κατά λάθος πάνω, ο πηλός έφυγε και εμφανίστηκε η ημερομηνία 1381, περίοδο δηλαδή της Φραγκοκρατίας στην Κύπρο.

Το χωριό κάποτε έσφυζε από ζωή καθώς όπως λέγεται είχε 14 χρυσοχόους και 7 παπάδες. Στην κοινότητα κτίστηκε για πρώτη φορά σχολείο το 1878 ενώ έως τις αρχές του 20ου αιώνα λειτουργούσε και αστυνομικός σταθμός, κτίριο το οποίο διατηρήθηκε και τυγχάνει συντήρησης από το τμήμα αρχαιοτήτων.

Στον Ασκά υπάρχουν δύο εκκλησίες, μεσαιωνικού οικοδομήματος, μία του Τιμίου Σταυρού και μία του Τιμίου Προδρόμου ενώ επίσης υπάρχει και το ξωκλήσι της Αγίας Χριστίνας που τώρα ονομάζεται ξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής και είναι κτισμένο το 1411. Πανέμορφη η εκκλησία του Τίμιου Προδρόμου και το ξωκλήσι της Αγίας Χριστίνας που αξίζει να τα επισκεφτεί κανείς καθώς μέσα σε αυτούς τους ναούς υπάρχουν εκπληκτικές αγιογραφίες.

 

Δεν χρειάζονται και πολλά να ειπωθούν για αυτό το εκπληκτικής ομορφιάς χωριό. Η φύση παντρεύεται με την ιστορία και την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική προσθέτοντας επιπρόσθετο κίνητρο στον επισκέπτη για να έρθει. Ακόμα και ο σημαντικός ιστορικός Τζέφρυ εκθειάζει τις ομορφιές του χωριού καθώς και την υπέροχη θέση του.