3 Μαρτίου 1957. Μαχαιράς. Οι Βρετανοί στρατιώτες από πολύ νωρίς άρχισαν να συρρέουν κοντά στη Μονή της Παναγίας του Μαχαιρά. Στόχος; Η εξουδετέρωση της ομάδας ανταρτών με επικεφαλή τον Υπαρχηγό της ΕΟΚΑ, Γρηγόρη Αυξεντίου, ο υπ' αριθμόν 2 επικηρυγμένος υπό των Βρετανών.

 

Ο "Σταυραετός του Μαχαιρά", ο «Ζήδρος», ο «Ρήγας», ο «Αίαντας», ο «Άρης», ο «Μάστρος», ο «Ζώτος», τόσα ψευδώνυμα που όμως δεν ήταν αρκετά για να προσδώσουν το μεγαλείο του Έλληνα. Γεννημένος στη Λύση Αμμοχώστου στις 22 Φεβρουαρίου 1928. Τέκνο του Πιερή και της Αντωνίας Αυξεντίου. Τελείωσε το δημοτικό σχολείο της Λύσης και αργότερα το Γυμνάσιο Αμμοχώστου. Ακολούθως έφυγε για την Ελλάδα με σκοπό να δώσεις εξετάσεις για είσοδο στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, στις οποίες όμως απέτυχε. Ακολούθως κατατάχθηκε στον Ελληνικό Στρατό, περνώντας στη σχολή Εφέδρων Αξιωματικών Πεζικού, ενώ παράλληλα μελετούσε φιλολογία με σκοπό να εισέλθει στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών. Απολύθηκε από τον Ελληνικό Στρατό με το βαθμό του Έφεδρου Ανθυπολοχαγού και ακολούθως υπηρέτησε στα Ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Το 1952 επιστρέφει στην Κύπρο όπου εργάζεται με τον πατέρα του και σύντομα αρραβωνιάζεται.

Σύντομα εισέρχεται στις τάξεις της ΕΟΚΑ και στις 20 Ιανουαρίου 1955 συναντιέται για πρώτη φορά με τον Αρχηγό της ΕΟΚΑ Γεώργιο Γρίβα Διγενή. Με την έναρξη του αγώνα αναλαμβάνει Τομεάρχης Αμμοχώστου-Βαρωσίων. Γρήγορα διακρίνεται για τις ηγετικές του ικανότητες και ο Στρατηγός Γρίβας τον χρίζει Υπαρχηγό της Οργάνωσης. Με τον κλοιό να σφίγγει γύρω του, υποχρεώνεται να αλλάξει τομέα δράσης και να μεταφέρει το ορμητήριο του στον Πενταδάκτυλο, όπου αναλαμβάνει τομεάρχης Κερύνειας. Τον Δεκέμβρη του 1955 φεύγει για την οροσειρά του Τροόδους όπου και αναλαμβάνει τομεάρχης Πιτσιλιάς. Οι Βρετανοί αδυνατούν να τον συλλάβουν και γι' αυτό τον επικηρύσσουν με το ποσό των 5000 Λιρών.

Πολλές φορές κοίταξε στα μάτια τον εχθρό, βρισκόμενος πολύ κοντά στην σύλληψη, πάντα κατάφερνε όμως να ξεγλιστρά και να ξεφεύγει. Αποφασιστική ήταν η συμβολή του στη Θρυλική μάχη στα Σπήλια, όπου κατάφερε να στήσει φονική παγίδα στους Βρετανούς αναγκάζοντας τους εν αγνοία τους να αλληλοπυροβολούνται, ενώ αυτός μαζί με τους συναγωνιστές του ξεγλιστρούσαν κάτω από τη μύτη των Άγγλων .

Κατάφερε πολλές φορές να ξεγελάσει το Θάνατο ξεφεύγοντας κυριολεκτικά μέσα απ' τα χέρια των Βρετανών. Αυτό όμως που δεν κατάφερε να ξεγελάσει ήταν την προδοσία, που του έστησε καρτέρι στις 3 Μαρτίου 1957.

Οι Βρετανοί κινήθηκαν προς το Μοναστήρι του Μαχαιρά για ακόμα μια φορά. Σύντομα εντοπίζουν το χώρο του κρησφύγετου βάση των πληροφοριών που κατείχαν, το οποίο και περικυκλώνουν. Μαζί με τον Αυξεντίου, στο κρησφύγετο βρίσκονται και οι σύντροφοι του. Αμέσως τους καλούν να παραδοθούν. Ο "Ζήδρος", γνωρίζει ότι αυτός είναι ο ηρωικός επίλογος που πάντα περίμενε. Γι' αυτό διατάζει τους συντρόφους του να βγουν έξω από το κρησφύγετο, αυτός όμως μένει, αποφασισμένος να πολεμήσει μέχρι εσχάτων. Ακολουθεί σφοδρή μάχη με πολλά θύματα από Βρετανικής πλευράς. «Η μάχη διεξαγόταν υπό ραγδαίας βροχής και πριν φονευθεί ο Γρηγόρης Αυξεντίου έρριψε περί τις 1000 σφαίρες και αρκετές χειροβομβίδες φονεύοντας 47 στρατιώτες», έγραφε τότε το πρακτορείο ειδήσεων Associated Press. Σε μια στιγμή ο συναγωνιστής του Αυγουστής Ευσταθίου, ξεφεύγει από την Αγγλική επιτήρηση και εισέρχεται στο κρησφύγετο. «Τώρα είμαστε 2», φωνάζουν στους Βρετανούς. Ο χρόνος περνά. Οι Βρετανοί δεν έχουν αρκετό χρόνο. Ξέρουν ότι εάν πέσει το σκοτάδι, οι δύο αγωνιστές μπορούν να διαφύγουν. Γι' αυτό αποφασίζουν να βάλουν φωτιά εντός του κρησφύγετου, για να τους αναγκάσουν να εξέλθουν. Ο Αυξεντίου διατάζει για ακόμα μια φορά τον Αυγουστή να φύγει. Ξέρει ότι τώρα βρίσκεται αντιμέτωπος με το πεπρωμένο του. Δεν μπορεί αυτή τη φορά να ξεφύγει. Το κρησφύγετο σύντομα γίνεται παρανάλωμα του πυρός. Ο «Μάστρος» βρίσκει ηρωικό θάνατο, μαχόμενος για τα ιδανικά του, την Πατρίδα, την Ελευθερία.

Το καμένο σώμα του μεταφέρεται από τους Βρετανούς στο χώρο όπου σήμερα βρίσκονται τα φυλακισμένα μνήματα, όπου και θάβεται κρυφά, υπό το φόβο μαζικών εκδηλώσεων από το λαό.

Ο μαρτυρικός θάνατος του Γρηγόρη Αυξεντίου έχει γίνει πηγή έμπνευσης για πολλούς ποιητές, με σημαντικότερο το ποίημα του Γιάννη Ρίτσου «ο αποχαιρετισμός». Ο Γρηγόρης Αυξεντίου έχει καταλάβει τη θέση του στο Πάνθεο των Ηρώων του Έθνους. Η θυσία του πρέπει να είναι πρότυπο για τις νέες γενιές αλλά και φάρος διδασκαλίας για τους πιο παλιούς.