Ένα από τα πιο ζωντανά κομμάτια της κυπριακής λαϊκής ποιητικής δημιουργίας, τα τσιαττιστά αποτελούν αυτοσχέδια ποιητικά δημιουργήματα στιγμιαίας έμπνευσης που αποκτούν αρκετές φορές διαγωνιστικό χαρακτήρα. Λόγο του ανταγωνιστικού τους χαρακτήρα ονομάζονται και τσιαττιστά του παλιωμάτου. Στις περισσότερες περιπτώσεις παρουσιάζονται ως μουσική απαγγελία με συνοδεία από βιολί και λαούτο. Εκτός από τα τσιαττιστά του παλιωμάτου υπάρχουν και άλλα είδη, όπως τα βουκολικά, τα ερωτικά, τα κοινωνικά και τα πολιτικά.

Τσιαττιστά

Οξυδέρκεια, πλούσια φαντασία, ετοιμότητα, άριστη γνώση της κυπριακής διαλέκτου αποτελούν μόνο κάποιες από τις δεξιότητες που οφείλει να διαθέτει ένας καλός ποιητάρης. Ασφαλώς αρκετοί από τους τσιαττιστάες υπερτονίζουν το έμφυτο ταλέντο τους και πως η τέχνη του τσιαττιστού δεν είναι εύκολη για να αποκτηθεί. Η μαστοριά του τσιαττιστού βρίσκεται στην ικανότητα του ποιητάρη να οδηγήσει την ποιητική συνομιλία σε χώρους και σε θέματα , τα οποία ο ίδιος κατέχει καλύτερα, παρασύροντας και τον αντίπαλό του. Το διαγωνιστικό μέρος λαμβάνει τέλος όταν ο ένας από τους δυο τσιαττιστάες φτάσει σε λεκτικό αδιέξοδο.

Τσιαττιστά

Τα τσιαττιστά κυρίως στο παρελθόν είχαν έντονο κοινωνικό χαρακτήρα καθώς αποτελούσαν είδος ψυχαγωγίας στις διάφορες εκδηλώσεις, όπως τους γάμους, τις γιορτές, τα πανηγύρια κ.α. Σήμερα μερικοί παλαιοί ποιητάρηδες αλλά και νεότεροι εξακολουθούν να τσιαττίζουν ιδίως σε γιορτές, όπως του Κατακλυσμού, όπου και δίνονται έπαθλα. Αυτοί οι ποιητικοί διαγωνισμοί συνέβαλαν ουσιαστικά στην αναβίωση και στην αναβάθμιση της λαϊκής ποιητικής παράδοσης του νησιού.

Παρόλο που σε όλες τις επαρχίες της Κύπρου εντοπίζονται δεινοί ποιητάρηδες, εντούτοις κοιτίδα της λαϊκής ποίησης πρέπει να θεωρηθεί η περιοχή των Κοκκινοχωριών. Η συγκεκριμένη περιοχή έχει να επιδείξει μια μακραίωνη παράδοση στην τέχνη των τσιαττιστών, την οποία κατόρθωσε να διατηρήσει και να την μεταλαμπαδεύσει και στις νεότερες γενιές. Ολοένα και περισσότεροι νέοι μυούνται στην τέχνη των τσιαττιστών και επιδίδονται σε ποιητικούς αγώνες με τους «μάστρους» του είδους. Απομεινάρια λαϊκής ποίησης και τσιαττιστών ανιχνεύονται και σε άλλες κοινότητες άλλων επαρχιών, κυριότερα της επαρχίας Λάρνακας.

Τσιαττιστά

Αξίζει να αναφερθεί πως τέτοιου είδους ποιητικοί αγώνες μαρτυρούνται ήδη από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Ένας από τους πιο γνωστούς αγώνες υπήρξε ανάμεσα στους ποιητές Όμηρο και Ησίοδο με αφορμή την οργάνωση επικήδειων αγώνων προς τιμή του Αμφιδάμαντα, βασιλιά της Χαλκίδας. Ο καθένας απαγγέλει τους ωραιότερους στίχους από το έργο του και παρόλο που ο Όμηρος είχε μεγαλύτερη απήχηση στο κοινό με τους πολεμικούς του στίχους, η κριτική επιτροπή επιλέγει την ειρηνική ποίηση του Ησίοδου. Ποιητικοί αγώνες διεξάγονταν κατεξοχήν σε θρησκευτικές εορτές, όπως π.χ. στα Αφροδίσια, με γνωστότερα τα Αφροδίσια της Πάφου. Από εδώ προήλθε ο Κινύρας, ο πρώτος ποιητής της Κύπρου, βασιλιάς της Παλαίπαφου και αρχιερέας στο ναό της Αφροδίτης.

Τσιαττιστά

Σημαντικός σταθμός στη μακραίωνη πορεία των τσιαττιστών αποτελεί η προσθήκη τους στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Unesco, to 2011. Η Unesco ενέταξε στον κατάλογό της το κυπριακό αυτό είδος λαϊκής ποίησης με το χαρακτηριστικό τίτλο «Tsiattista Poetic Dueling» θέλοντας να τονίσει το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό γνώρισμά τους που αφορά την ευγενή άμιλλα που αναπτύσσεται μεταξύ των διαγωνιζόμενων ποιητών.

Τσιαττιστά

Πάρκο Λαϊκών Ποιητών στη Ξυλοτύμπου