Τα Θεοφάνεια που εορτάζονται κάθε χρόνο στις 6 Ιανουαρίου αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες εορτές του Χριστιανισμού και την τρίτη και τελευταία εορτή του Δωδεκαημέρου. Το όνομα της προέρχεται από τη φανέρωση των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδας κατά τη βάπτιση του Ιησού Χριστού. Η εορτή των Θεοφανείων, που αποτελεί μια από τις αρχαιότερες εορτές της εκκλησίας, λέγεται επίσης και Επιφάνεια και Φώτα.

Θεοφάνεια

Σύμφωνα με τις ευαγγελικές περικοπές μετά από θεία εντολή ο Ιωάννης ο Πρόδρομος εγκατέλειψε την ερημική ζωή και ήρθε στον Ιορδάνη ποταμό με σκοπό να κηρύττει το Λόγο του Θεού και να βαπτίζει . Ο Ιησούς σε ηλικία τριάντα ετών παρουσιάστηκε μπροστά στον Ιωάννη τον Πρόδρομο και του ζήτησε να τον βαπτίσει. Αρχικά ο Ιωάννης ο Πρόδρομος αρνήθηκε να βαπτίσει τον Ιησού ισχυριζόμενος ότι ο ίδιος είχε την ανάγκη να βαπτιστεί από Εκείνον. Τελικά όμως θα μεταπειστεί και τότε μπροστά στα έκπληκτα μάτια των θεατών θα διαδραματιστεί μία μοναδική στιγμή, όταν με τη μορφή περιστεριού κατήλθε από τον ουρανό το Άγιο Πνεύμα το οποίο και κάθισε επάνω στο βαπτιζόμενο Ιησού, ενώ την ίδια στιγμή ακούστηκε η φωνή του Θεού, η οποία έλεγε «Ούτος εστίν ο Υιός μου ο αγαπητός, εν ω ευδόκησα». ( =Αυτός είναι ο αγαπημένος μου Υιός , αυτός είναι ο εκλεκτός μου).

Ο Χριστός άγιασε τα νερά ώστε σύμφωνα με τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο να γίνουν πηγή αφθαρσίας, απαλλαγής των αμαρτημάτων, φάρμακο νοσημάτων και δαιμόνων. Το βάπτισμα έχει καθαρτική χάρη και αποτελεί το μέσο συμμετοχής των ανθρώπων στη Βασιλεία του Θεού. Η εορτή των Θεοφανείων έχει συμβολικό χαρακτήρα, καθώς αποτελεί προσκλητήριο αναγέννησης, κάθαρσης, εξόδου από το σκοτάδι και αναζήτησης του φωτός. Αποτελεί μια γιορτή φωτισμού ολόκληρης της ανθρωπότητας.

Θεοφάνεια

Κατά την παραμονή των Φώτων (Κάλαντα) τελείται στην εκκλησία η ακολουθία του Μεγάλου Αγιασμού δηλαδή ο αγιασμός των νερών. Με το τέλος της λειτουργίας ο ιερέας γυρίζει όλα τα σπίτια και με το Σταυρό και με ένα κλωνί βασιλικό ραντίζει τα σπίτια και τους ενοίκους, ενώ ταυτόχρονα ψάλλει το εν Ιορδάνη βαπτιζόμενου σου Κύριε. Κάθε οικογένεια προσφέρει στον ιερέα που καλαντίζει, κουλούρια, ξεροτήανα, λουκάνικα κ.α. Τον ιερέα συνοδεύουν συνήθως μικρά παιδιά που φέρουν ένα δοχείο που περιέχει το αγιασμένο νερό, καθώς και ένα φανάρι αναμμένο από το καντήλι του Χριστού. Το φως από το συγκεκριμένο καντήλι δίδεται στους ενοίκους των σπιτιών. Το ράντισμα που γίνεται από τον ιερέα πιστεύεται πως έχει τη δύναμη να διώξει τους Καλικάντζαρους δηλαδή τα δαιμόνια που συνηθίζουν να κυκλοφορούν στη διάρκεια του δωδεκαημέρου και ενοχλούν τους ανθρώπους. Στις μεγάλες πόλεις τον αγιασμό των αναλαμβάνουν οι ίδιοι οι κάτοικοι των σπιτιών. Ο κόσμος ραντίζει με το αγιασμένο αυτό νερό ώστε όλα να πάνε κατ’ ευχήν.

Κατά την γιορτή των Φώτων, μετά την πρωινή λειτουργία, οι ιερείς αγιάζουν τα νερά με την κατάδυση του Τιμίου Σταυρού. Λευκά περιστέρια ελευθερώνονται και πετούν στον ουρανό, ενώ όπου υπάρχει η δυνατότητα οι πιστοί βουτάνε για να πιάσουν τον Σταυρό. Πιστεύεται πως όποιος κατορθώσει να πιάσει τον Σταυρό θα είναι τυχερός και ευλογημένος. Την ημέρα αυτήν σε κάποια χωριά της Κύπρου, μικρά παιδιά περιέρχονται στα σπίτια ζητώντας πουλουστρίναν λέγοντας Καλημέρα τζαι τα Φώτα τζαι την πλουμιστήραν πρώτα.

Θεοφάνεια

Σε διάφορες περιοχές της Κύπρου λαμβάνουν χώρα τοπικά ήθη και έθιμα σχετιζόμενα με τη συγκεκριμένη εορτή. Αυτό όμως που πρέπει να μένει από τη εορτή των Φώτων είναι πως το αγιασμένο νερό μεταδίδει πνευματικές χάριτες και ιαματικές ιδιότητες, έτσι ώστε αυτό να αναδεικνύεται «αποτρόπαιον πάσης επιβουλής ορατών και αοράτων εχθρών», είναι αυτό που με τις εξαγνιστικές και καθαρτικές ιδιότητες του μας οδηγεί από το πνευματικό σκοτάδι στο φως.

Θεοφάνεια