«Δεν φοβάμαι τίποτα, δεν ελπίζω τίποτα, είμαι ελεύθερος» . Αυτό το σπουδαίο επίγραμμα που κοσμεί τον τάφο του Νίκου Καζαντζάκη στο Ηράκλειο της Κρήτης μπορεί να έχει χρησιμοποιηθεί από τον ίδιο το συγγραφέα στο έργο του «Ασκητική» εντούτοις δεν αποτελεί δική του φράση, παρόλο που ο ίδιος είχε ζητήσει να χαραχθεί πάνω στον τάφο του. Στην πραγματικότητα η φράση αυτή ανήκει στον Κύπριο φιλόσοφο του 2ου αιώνα μ.Χ., το Δημώναξ.

Νίκος Καζαντζάκης

Νίκος Καζαντζάκης

ΕΡΩΤΗΣΑΝΤΟΣ ΔΕ ΤΙΝΟΣ, ΤΙΣ ΑΥΤΩ ΟΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΔΟΚΕΙΝ, ΜΟΝΟΝ ΕΥΔΑΙΜΟΝΑ ΕΦΗ ΤΟΝ ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ. ΕΚΕΙΝΟΥ ΔΕ ΦΗΣΑΝΤΟΣ ΠΟΛΛΟΥΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥΣ ΕΙΝΑΙ. ΑΛΛΑ ΕΚΕΙΝΟΝ ΝΟΜΙΖΩ ΤΟΝ ΜΗΤΕ ΕΛΠΙΖΟΝΤΑ ΤΙ ΜΗΤΕ ΔΕΔΙΟΤΑ (Λουκιανός, "Δημώνακτος βίος" 20)

Ο Δημώναξ όταν ερωτήθηκε από κάποιον τι είναι για αυτόν η ευτυχία εκείνος απάντησε με την πιο πάνω φράση,εννοώντας πως ευτυχισμένος είναι αυτός που δεν ελπίζει τίποτα και δεν φοβάται τίποτα , δηλαδή είναι απαλλαγμένος από τα κοινωνικά στεγανά που κρατούν δέσμιους τους ανθρώπους και δεν τους επιτρέπουν να ζήσουν ως ελεύθεροι. Όπως αναφέρει τα όσα αφορούν τον άνθρωπο δεν είναι άξια ούτε φόβου ούτε ελπίδας, αφού τόσο τα δυσάρεστα όσο και τα ευχάριστα θα έχουν οπωσδήποτε ένα τέλος. Θεωρούσε ως μόνα αγαθά της ζωής την αυτάρκεια, την απαλλαγή από το φόβο και την ελπίδα, καθώς και τη γαλήνη της ψυχής.

Δημώναξ ο Κύπριος

Και πράγματι ο σπουδαίος αυτός κυνικός φιλόσοφος έζησε τη ζωή του περιφρονώντας τα πλούτη και γενικά τα ανθρώπινα αγαθά, παρόλο που καταγόταν από εύπορη οικογένεια, επιλέγοντας να ζει μια λιτή και ασκητική ζωή. Αν και καταγόταν από την Κύπρο, είχε ζήσει τα περισσότερα χρόνια της ζωής του στην Αθήνα. Διδάσκαλοι του ήταν ο Δημήτριος, ο Επίκτητος, ο Αγαθόβουλος και ο Τιμοκράτης. Παρόλο που ανήκε στη σχολή του κυνισμού, απέφευγε τις ακρότητες και τις έκτροπες πράξεις των Κυνικών, ενώ θαύμαζε τους φιλοσόφους Σωκράτη, Αρίστιππο και Διογένη. Δεν αρκέστηκε απλά στη διατύπωση φιλοσοφικών θεωριών, αλλά τις θεωρίες και τις απόψεις του για τη ζωή τις έθετε σε πράξη. Συνήθιζε να προσφέρει κοινωνικές υπηρεσίες και να βοηθά τους συμπολίτες του και για το λόγο αυτό έχαιρε μεγάλης εκτίμησης και σεβασμού από όλους τους Αθηναίους. Όπως μάλιστα αναφέρει ο μαθητής του Λουκιανός, όταν μια φορά συνέβη μια εξέγερση, ο Δημώναξ εμφανίστηκε στην εκκλησία του δήμου και μόλις τον είδαν αποκαταστάθηκε η τάξη χωρίς να χρειαστεί να πει ούτε μια λέξη.

Προτού όμως κατορθώσει να κερδίσει την εκτίμηση και το σεβασμό των Αθηναίων, εξαιτίας της αθυροστομίας του και επειδή δεν τηρούσε τους θρησκευτικούς κανόνες, κατηγορήθηκε ως άθεος και καλέστηκε για απολογία μπροστά στην εκκλησία του δήμου. Εκεί με το θαυμάσιο λόγο του κατόρθωσε να εντυπωσιάσει και να κερδίσει το σεβασμό του λαού και των αρχόντων της Αθήνας. Άλλωστε ο Κύπριος φιλόσοφος διακρινόταν για την πειστικότητα των λόγων του.

Διογένης

Ο Διογένης υπήρξε ένας απο τους σημαντικότερους εκπροσώπους του κυνισμού

Πέρα από τις φιλοσοφικές του ιδέες ο Δημώναξ ήταν γνωστός για τα ανέκδοτα του και τα ευφυολογήματα του, τα οποία χρησιμοποιούσε ευρέως στις κοινωνικές του συναναστροφές. Ένα παράδειγμα είναι όταν κάποιος από τη συντροφιά του, του είπε «Ας πάμε, Δημώναξ, στο Ασκληπιείο και ας προσευχηθούμε για το γιο μου» , ο Δημώναξ του απάντησε «Για πολύ κουφό τον έχεις τον Ασκληπιό, αν δεν μπορεί και από εδώ να ακούει την προσευχή μας». Από αυτό τον διάλογο διαφαίνεται και η άποψη του φιλοσόφου για τα θεία, ο οποίος θεωρούσε πως η επικοινωνία με τα θεία είναι άμεση και προσωπική υπόθεση και πως δεν εξαρτάται από τη λατρεία στα καθιερωμένα ιερά. Επίσης του άρεσε να κοροϊδεύει ιδιαίτερα αυτούς που συνήθιζαν να χρησιμοποιούν στον καθημερινό τους λόγο φράσεις απαρχαιωμένες και ασυνήθιστες απλά και μόνο για να εντυπωσιάσουν τον συνομιλητή τους. Σε κάποιον, λοιπόν, που ο Δημώναξ τον ρώτησε για κάποιο ζήτημα και αυτός του απάντησε με ένα απαρχαιωμένο λόγο, απάντησε: «Εγώ, αγαπητέ μου, σε ρώτησα σήμερα και εσύ μου απαντάς λες και ζούμε στην εποχή του Αγαμέμνονα».

Ο Δημώναξ πέθανε στα βαθιά γεράματα, σχεδόν 100 χρονών. Όταν κατάλαβε ότι δεν μπορούσε πλέον να φροντίζει μόνος του τον εαυτό του, έπαψε να λαμβάνει τροφή, μέχρι που πέθανε. Οι Αθηναίοι τον έθαψαν με δημόσια δαπάνη και με μεγάλες τιμές.

Τάφος Καζαντζάκη