Πάσχα…μια περίοδος όπου οι πιστοί μαγεύονται από τις θρησκευτικές μελωδίες στις εκκλησίες μας και ξαναζούν το Θείο δράμα μέσα από τα Ευαγγέλια και τις λειτουργίες της Μεγάλης Εβδομάδας. Νηστεία, προσευχή και ξεχωριστές παραδόσεις συνθέτουν το σκηνικό του Πάσχα στο νησί μας. Άλλωστε είναι η μεγαλύτερη εορτή της Ορθοδοξίας. Αυτές τις μέρες αναβιώνουν μερικά από τα πιο μοναδικά και ενδιαφέροντα έθιμα σε κάθε γωνιά του νησιού.

Άγιο Πάσχα: Ήθη και έθιμα

Την Μεγάλη Πέμπτη ή αλλιώς Κοτσινόπεφτη γίνεται το βάψιμο των αυγών. Το ότι τα αυγά βάφονται κόκκινα σχετίζονται με δυο παραδόσεις. Η μία σχετίζεται με το αίμα που έσταξε από το μέτωπο του Χριστού , όταν οι Ρωμαίοι στρατιώτες του φόρεσαν το ακάνθινο στεφάνι. Μια δεύτερη παράδοση αναφέρεται σε μια γυναίκα, η οποία άκουσε ότι αναστήθηκε ο Χριστός. Εκείνη τη στιγμή κρατούσε ένα καλάθι με αυγά και είπε πως για να πιστέψει, ότι πράγματι αναστήθηκε ο Χριστός, θα έπρεπε να κοκκινίσουν τα αυγά που είχε στο καλάθι της. Και τότε ως εκ θαύματος τα αυγά κοκκίνισαν. Το κόκκινο όμως χρώμα έχει και συμβολικό χαρακτήρα. Συμβολίζει το αίμα, δηλαδή τη ζωή, την αναγέννηση του κόσμου και τη δημιουργία. Με την Ανάσταση του Κυρίου ξεκινά μια νέα ζωή για τους ανθρώπους. Παράλληλα με το τσούγκρισμα των αυγών συμβολίζεται η έξοδος της ζωής από αυτά, όπως ακριβώς έσπασε και ο τάφος του Χριστού.

Το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης ακούγονται στην Εκκλησία τα 12 Ευαγγέλια. Στην κοινότητα του Ξυλιάτου κάτω από τα 12 ευαγγέλια, συνηθίζουν να τοποθετούν σε καλάθια δυο φιάλες, μια με νερό και μια με κρασί. Με το αγιασμένο νερό πλάθουν το προζύμι, με το οποίο μετέπειτα θα ζυμώσουν τις φλαούνες, ενώ το κρασί το δίνουν στους αρρώστους. Επίσης σε χωριά της επαρχίας Λεμεσού, όπως το Βουνί, την Πάχνα, το Κοιλάνι κ.α. πραγματοποιείται το ζύμωμα των αρκατένων, παξιμάδια ζυμωμένα με αρκάτη (αφρό από φουσκωμένα ρεβίθια).

Άγιο Πάσχα: Ήθη και έθιμα

Η Μεγάλη Παρασκευή θεωρείται μια μέρα πένθους και νηστείας. Τη συγκεκριμένη μέρα συνηθίζεται να μαγειρεύουν φακές με ξύδι, ως ανάμνηση του ξιδιού που είχαν δώσει οι στρατιώτες στον Χριστό, όταν Αυτός είπε «Διψώ» πάνω στον Σταυρό. Την ίδια ημέρα λαμβάνει χώρα το στόλισμα του Επιταφίου από γυναίκες της κοινότητας. Τα λουλούδια του Επιταφίου φυλάγονται και μοιράζονται στο εκκλησίασμα για θυμίαμα και θεωρούνται θαυματουργά. Πολλοί πιστοί επισκέπτονται και προσκυνούν περισσότερους από ένα επιταφίους. Ωστόσο σύμφωνα με την παράδοση ο αριθμός των Επιταφίων που θα προσκυνήσουμε πρέπει να είναι περιττός (μονός).

Όταν νυχτώσει αρχίζει η ακολουθία και η περιφορά του Επιταφίου. Η πομπή σχηματίζεται από τα Εξαπτέρυγα και το Σταυρό μπροστά , τον Επιτάφιο και τους ιερείς πιο πίσω. Την πομπή συνοδεύουν μουσικοί, που παίζουν πένθιμα εμβατήρια, αλλά και πλήθος κόσμου . Κατά διαστήματα η πομπή μπορεί να σταματήσει σε πλατείες ή σε κάποιους δρόμους και εκεί οι ιερείς ψάλλουν δεήσεις. Στο τέλος της λειτουργίας του Επιταφίου ακούγεται  ο «Θρήνος της Παναγίας», ένα μακροσκελές θρηνητικό δημοτικό τραγούδι , που μπορεί να έχει δεχτεί πολλές παραλλαγές σε διάφορες περιοχές της Κύπρου, όμως πάντοτε στο άκουσμα του προκαλεί συγκίνηση και ρίγος. Επίσης σε μερικές εκκλησίες οι γυναίκες ξενυχτούν τον νεκρό Ιησού, όπως συνηθίζεται να ξενυχτούν τους νεκρούς. Τέλος αξίζει να αναφερθεί πως στο παραδοσιακό χωριό Κάθηκας, της επαρχίας Πάφου, συνηθίζεται να δραματοποιούν τα Πάθη του Χριστού, όπου ο πρόεδρος του Κοινοτικού Συμβουλίου αναλαμβάνει το ρόλο του Χριστού και ηγείται της πομπής από το εκκλησάκι του Αγίου Ονουφρίου μέχρι την εκκλησία της Παναγίας της Ευαγγελίστριας, με το υπόλοιπο χωριό να ακολουθεί.

Άγιο Πάσχα: Ήθη και έθιμα

Το Μεγάλο Σάββατο το πρωί, στη διάρκεια της λειτουργίας και τη στιγμή που ο ιερέας θα πει το «Ανάστα ο Θεός» , τα μαύρα υφάσματα που καλύπτουν τις εικόνες θα πέσουν και οι πιστοί θα αρχίσουν να κτυπάνε τους σκάμνους. Ο θόρυβος πιστεύεται πως διώχνει το κακό που παραμονεύει. Παράλληλα ο ιερέας σκορπίζει την εκκλησία με δάφνη και μυρσίνη. Η ατμόσφαιρα είναι ιδιαίτερα κατανυκτική και το όλο σκηνικό που δημιουργείται προκαλεί έντονα συναισθήματα. Τη συγκεκριμένη μέρα φτιάχνονται και οι φλαούνες, καθώς και διάφορα άλλα παραδοσιακά εδέσματα. Ανάμεσα σε αυτά και οι αυκωτές, πίττες μέσα στις οποίες τοποθετούνται κόκκινα αυγά.

Στον περίβολο των εκκλησιών τα παιδιά ετοιμάζουν την λαμπρατζιάν, δηλαδή το κάψιμο του Ιούδα. Η λαμπρατζιά συμβολίζει το κάψιμο του κακού (Ιούδας) και την έλευση του καλού (Χριστός). Στη φωτιά της λαμπρατζιάς καίγεται και το βραχιολάκι του «Μάρτη» , το οποίο φοράνε κατεξοχήν τα παιδιά, για να μην καούν από τον ήλιο. Δυστυχώς τα τελευταία χρόνια το έθιμο αυτό συνοδεύεται πλέον και από αρνητικά στοιχεία, όπως τη χρήση εύφλεκτων υλικών επικίνδυνων για την πρόκληση ατυχημάτων.

Άγιο Πάσχα: Ήθη και έθιμα

Γύρω στις 11 το βράδυ κτυπούν χαρμόσυνα οι καμπάνες, για να καλέσουν τους Χριστιανούς στην πιο χαρούμενη λειτουργία της Ορθοδοξίας, να ακούσουν τον Καλόν Λόγον, δηλαδή το άγγελμα της Ανάστασης του Χριστού και να ανάψουν τις λαμπάδες τους με το Άγιο Φως. Το Άγιο Φως συμβολίζει τη νίκη του Χριστού και της ζωής απέναντι στο θάνατο. Το έθιμο όπου ο ένας ανάβει τη λαμπάδα του από τον άλλο συμβολίζει τη συναδέλφωση όλων των Χριστιανών την ημέρα αυτή. Πολλοί είναι οι πιστοί που μεταφέρουν το Άγιο Φως στο σπίτι τους για να ανάψουν τα καντήλια τους. Με το τέλος της λειτουργίας όλοι επιστρέφουν στα σπίτια τους, όπου εκεί τρώνε τη σούπα αυγολέμονη ή τραχανά, αυγά και φλαούνες, ενώ ξεκινούν το τσούγκρισμα των κόκκινων αυγών. Η κατανάλωση της σούπας μετά την Ανάσταση, έχει και πρακτικό χαρακτήρα, καθώς προετοιμάζει το στομάχι, μετά από μια περίοδο μακράς νηστείας, ώστε να γίνει ομαλά η μετάβαση από την πλήρη αποχή από τις ζωικές τροφές στην κατανάλωση του αρνιού και των υπόλοιπων πασχαλινών εδεσμάτων.

Άγιο Πάσχα: Ήθη και έθιμα

Την Κυριακή του Πάσχα γίνεται το σούβλισμα του αρνιού. Το αρνί που θυσιάζεται συμβολίζει τον Ιησού Χριστό, σύμφωνα με την αναφορά του Ιωάννη του Προδρόμου σε Αυτόν ως τον Αμνό του Θεού, που θυσιάζεται για να σώσει τους ανθρώπους από την αμαρτία. Το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα, όπως και τη Δευτέρα και την Τρίτη του Πάσχα σε αρκετά χωριά της Κύπρου πραγματοποιούνται τα «λαμπριάτικα παιχνίδια», όπως ο ζίζιρος, οι σακουλοδρομίες, το τράβηγμα σχοινιού, οι αυγοδρομίες, το διτζίμιν, όπου οι άντρες καλούνται να σηκώσουν μια μεγάλη πέτρα με αρκετό βάρος, κ.α. Τα παιχνίδια αυτά που στο παρελθόν αποτελούσαν μια καλή αφορμή για τη συγκέντρωση και τη συναναστροφή ολόκληρης της κοινότητας, πλέον έχουν καταστεί πιο «τυποποιημένα» και «επίσημα» σε μια προσπάθεια των οργανωμένων συνόλων της εκάστοτε κοινότητας να τα κρατήσουν ζωντανά, όσο γίνεται περισσότερο, στο πέρασμα των χρόνων.

Άγιο Πάσχα: Ήθη και έθιμα