«Νάμα», «Απόστολος των κρασιών», «Κρασί των βασιλιάδων», «Ανοιχτήρι γυναικών» είναι μόνο κάποια από τα προσωνύμια που έχουν αποδοθεί στο κρασί της Κύπρου, την Κουμανταρία.

Η Κουμανταρία είναι ένα γλυκό επιδόρπιο κρασί, με πλούσιο άρωμα και γεύση, που παράγεται στην περιοχή Κουμανδαρία, στους πρόποδες της οροσειράς του Τροόδους. Η ονομασία της περιοχής είχε δοθεί από τους Ναΐτες Ιππότες, οι οποίοι είχαν αγοράσει το νησί από τον Ριχάρδο τον Λεοντόκαρδο, περί το 1192 μ.Χ. Τότε οι Ναΐτες για να μπορέσουν να διοικήσουν καλύτερα το νησί το χώρισαν σε διοικητικές στρατιωτικές μονάδες, γνωστές ως Commanderies (Κομαντερίες). Η μεγαλύτερη από αυτές, στην οποία βρισκόταν και το κέντρο διοίκησης των Ναϊτών ονομαζόταν La Grande Commanderie (Η μεγάλη Κομαντερί).

Στην συγκεκριμένη περιοχή, στο φέουδο της «Μεγάλης Κουμανταρίας» , παραγόταν τότε ένα γλυκό κρασί, το οποίο αγαπήθηκε από τους Ναΐτες Σταυροφόρους και από εκεί συνυφασμένο πλέον με την γεωγραφική περιοχή καθιερώθηκε και έγινε γνωστό σε όλη την Ευρώπη με την ονομασία «Κουμανταρία». Πιστεύεται μάλιστα πως ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος στο γάμο του, με την αγαπημένη του Βερεγγάρια, είχε προσφέρει στους καλεσμένους του το ξεχωριστό αυτό κρασί αποκαλώντας το «βασιλιά των κρασιών και κρασί των βασιλέων».

Από τα ομηρικά όμως χρόνια πιστεύεται ότι προϋπήρχε η κουμανταρία φέροντας το όνομα «νάμα» και «γλυκό κρασί της Κύπρου», ενώ μέσα από ανασκαφές που έχουν γίνει στο χωριό Ερήμη έχουν ανευρεθεί θραύσματα κεραμικών αγγείων, όπου κατόπιν επιστημονικών πειραμάτων εντοπίστηκαν υπολείμματα από κρασί και μάλιστα γλυκό, που χρονολογούνται πριν 5000 περίπου χρόνια. Αυτό το γεγονός αποδεικνύει όχι μόνο ότι το συγκεκριμένο γλυκό κρασί πιθανότατα να αποτελεί πρόδρομο της κουμανταρίας, αλλά να είναι και το αρχαιότερο κρασί της Μεσογείου. Σήμερα στην Ερήμη , σε ένα παραδοσιακό σπίτι, στεγάζεται το Κυπριακό Οινομουσείο , στο οποίο ο επισκέπτης μπορεί να γνωρίσει την διαδικασία παραγωγής του κρασιού από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.

Πώς παράγεται όμως η Κουμανταρία; Η Κουμανταρία είναι αποτέλεσμα της πρόσμειξης γηγενών κυπριακών ποικιλιών μαύρου σταφυλιού και άσπρου ξυνιστέρι. Μπορεί από μόνες τους οι δύο ποικιλίες να μην προσφέρουν κάτι το ιδιαίτερο, όμως η πρόσμειξη τους παράγει ένα αξιόλογο κρασί, με ιδιαίτερη και ευχάριστη γεύση. Η παραγωγή της Κουμανταρίας συναντάται σε ημιορεινά χωριά της επαρχίας Λεμεσού και ευνοείται από τις κλιματολογικές συνθήκες της περιοχής. Το ιδιαίτερο στοιχείο στην παραγωγή της Κουμανταρίας είναι ότι μετά το μάζεμα των σταφυλιών για την δημιουργία της, αυτά αφήνονται στον ήλιο για 10 μέρες για να βγάλουν τα σάκχαρά τους, ενώ το κρασί προτού εμφιαλωθεί αφήνεται να παλιώσει για δύο χρόνια σε ξύλινα βαρέλια.

Πλέον η Κουμανταρία έχει κατοχυρωθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως προϊόν ελεγχόμενης ονομασίας προέλευσης και έχει λάβει αρκετές διακρίσεις σε διεθνείς διαγωνισμούς κρασιού. Τέλος κάθε χρόνο διοργανώνεται το «Φεστιβάλ Κουμανδαρίας», όπου μέσα από διάφορες εκδηλώσεις δίνεται η δυνατότητα στους επισκέπτες και κυρίως στις νέες γενιές να γνωρίσουν και να απολαύσουν το απόλυτο κυπριακό κρασί.